Bizen là dòng gốm Nhật mang đến nhiều nghịch lý nhất. Nó biến những điều không tưởng thành có thể.
Nghịch lý đầu tiên: không người Thợ Gốm nào tin tưởng đất sét ở Làng Imbe thuộc Tỉnh Bizen có thể làm được đồ gốm. Nói chữ không ở đây là hơi quá. Dùng từ phần lớn chính xác hơn. Hàm lượng sắt trong đất sét ở Imbe rất cao, điều này là lý tưởng để làm gốm nhưng nó lại chứa quá nhiều chất hữu cơ. Bản chất của hữu cơ đấy chính là chuyển hóa và phân hủy nhanh. Dùng đất sét chứa nhiều chất hữu cơ sẽ làm cho đồ gốm sứ bị nứt vỡ do co ngót. Chất hữu cơ bị cháy trong quá trình nung.
Nghịch lý thứ 2: đất sét vùng Imbe không chịu được nhiệt độ cao. Thế nhưng nhiệt độ cao nhất trong lò nung Bizen lên tới 1300oC.
Điều thứ 3 không hẳn là nghịch lý mà là thời gian để hoàn tất 1 mẻ nung kéo dài tới cả tháng. Chất đất không chịu được nhiệt lại còn nung trong nhiệt độ cao, thời gian nung liên tục từ 10 - 15 ngày, sau đó chờ nguội hẳn trong 6-7 ngày. Quãng thời gian đó dài hơn bất kỳ dòng gốm sứ nào khác.
Điểm thứ 4 đấy chính là màu sắc của chúng khá đa dạng dù chúng không thể tráng men ra bên ngoài. Chúng không thể tráng men, chứ không phải là do lý do nào khác. Chính vì độ co ngót cực kỳ cao nên dù có cố tình tráng men thì nó cũng bị bong ra trong quá trình nung.
Có rất nhiều thứ tưởng như không thể mà chúng vẫn tồn tại hơn 1500 năm. Chứng tỏ chúng có sự đặc biệt và người ta chưa bao giờ ngừng yêu thích. Người ta đã phát hiện ra những tàn tích của lò nung Bizen cổ từ thế kỷ thứ 5.
Vậy làm thế nào để người Nhật biến thứ rất vô lý trở thành 1 trong những dòng gốm nổi tiếng nhất? Đó chính là những điều chỉnh trong thiết kế lò nung, phương pháp nung và cả quá trình kiểm soát khi diễn ra quá trình nung.
Lò nung Bizen được thiết kế thành nhiều khoang khác nhau, có rất ít phôi gốm phải chịu trực tiếp ngọn lửa táp vào. Phôi gốm được sắp xếp bố trí để nhiệt độ, gió, khói bụi, tro than phải len lỏi qua từng ngóc ngách trước khi táp trực tiếp lên bề mặt. Củi được sử dụng hoàn toàn bằng gỗ thông. Cho đến tận bây giờ Bizen vẫn không thể dùng lò công nghiệp; dùng gas hay điện để nung sản phẩm. Đây cũng chính là lý do những ai yêu thích truyền thống luôn ngưỡng mộ Bizen. Bizen nung ở nhiệt độ cao nhất lên tới 1300oC nhưng phần lớn thời gian nung chỉ ở mức 600oC mà thôi. Chỉ đến những ngày cuối cùng, người ta mới tăng nhiệt độ lên tối đa như vậy. Cứ 20phút, những người thợ phải đưa củi vào lò 1 lần. Quá trình nung luôn phải kiểm tra nhiệt độ rồi ghi chép lại. Thời gian nung chỉ kết thúc khi có những sản phẩm không chịu nổi nhiệt độ bị nổ tung. Khi đồ gốm tới hạn, người ta mới ngừng thêm củi đốt rồi chờ chúng nguội hẳn.
Vậy sắc màu trên đồ gốm Bizen đến từ đâu? Các bạn xem hình minh họa sẽ thấy Bizen không hề đơn điệu về màu sắc. Chúng không được tráng men, không được vẽ trang trí nhưng chúng không hề thiếu đi tính thẩm mỹ. Tất cả điều đó đến từ phương pháp nung đặc biệt của Bizen và cách xếp chúng ở trong lò.
Các sắc thái đặc trưng của Bizen.
Trên 1 sản phẩm của Bizen có thể có nhiều sắc thái khác nhau.
Các sắc thái đặc trưng trên Bizen được đặt tên là: Goma; Sangiri; Hidasuki; Botamochi; Aobizen; Kurobizen và Fuseyaki. Trên chiếc Ấm trà minh họa tồn tại 4 dạng là: Sangiri, Botamochi, Kurobizen và Fuseyaki.
Chiếc bình nhỏ đựng tăm nhỏ xíu cũng đặt được 2 sắc thái là Goma và Fuseyaki.
Chỉ duy nhất hình thái Hidasuki là đơn độc. Bạn rất hiếm gặp chúng pha trộn cùng hình thái khác. Chúng chỉ xuất hiện với màu đất khá nhạt; hơi non kèm theo các vệt màu đỏ hằn lên chúng. Nếu các hình thái sắc thái khác xuất hiện là do ngẫu biến từ cách sắp xếp bố trí và do tro bụi của than, từ nhựa thông trong củi đưa vào và do hướng của ngọn lửa chiếu sáng vào.. thì Hidasuki là sự bố trí sắp đặt có chủ đích từ nghệ nhân. Người ta phải cuốn rơm cho chúng, sau đó đem bỏ vào 1c hũ có nắp đậy kín. Nhiệt độ và yếm khí làm cho các sợi rơm này cháy, chúng kết hợp với chất sắt có trong đất sét tạo ra phản ứng gây màu đỏ như vậy. Đấy là lý do chúng rất hiếm khi kết hợp cùng hình thái khác
@lokusan
Pha trà thì không chắc có ngon hơn không nhưng cầm nắm rất thích. Tử sa đàng hoàng thì chưa có cơ hội sờ thử.
nếu được chọn lại thì mình sẽ mua cái có tay cầm, hoặc tống gốm.
