Carbon - chìa khoá của chinh phục thuỷ sinh
Có bao giờ bạn đang ngồi dưới một gốc cây to rồi tự dưng đặt ra câu hỏi rằng toàn bộ sinh khối của 1 cái cây đến từ đâu không? Với tôi thì chuyện này xảy ra khi tôi đang nghiên cứu về carbon, một vật liệu cho chiếc xe đạp của mình, và tôi hỏi bản thân, sau đó nghiên cứu, thậm chí hỏi cả người xung quanh.
Tất nhiên câu trả lời của họ thường là cây thì tất nhiên hút dưỡng từ đất và nước, sinh khối của cây là từ đất mẹ, và cũng tất nhiên nó sai bét. Sinh khối của một thực vật đến từ Carbon (C), chiếm khoảng 42-48%, bạn có thể suy ngược lại khi 1 cái cây chết, nước trong cây bị bay hơi hết thì bạn có 1 khúc gỗ hay khúc củi to thì đơn giản nó là C. Công thức cơ bản nhất của quá trình quang hợp của cây là cây hút CO2 nhả ra O2 và giữ lại C dưới ánh sáng mặt trời. Quá trình này xảy ra từ từ chậm chạp, chậm đến nỗi CO2 trong không khí chỉ chiếm 0.04% nhưng 1 cái cây sau vài năm đã có thể to đùng lên rồi.
Đó là những cây trên cạn, vậy thực vật dưới nước thì sao?
Đối với thực vật trong nước cũng như vậy, vì CO2 hoà tan rất cao trong nước, ở nồng độ cao khoảng đâu 30% CO2 hoà tan trong nước, và độ hoà tan của CO2 cao hơn O2 gấp xấp xỉ 200 lần so với O2. Tuy nhiên khi ở môi trường bể thuỷ sinh, chuyện cung cấp đủ CO2 cho bể là chuyện hoàn toàn khác, và nó đưa những người chơi từ sai lầm này đến hết sai lầm khác và những thất bại.
- Thiếu dưỡng: Khi cây trong bể còi cọc, chậm phát triển, xuất hiện những biểu hiện của thiếu dưỡng, người chơi thường có xu hướng đổ lỗi cho việc dinh dưỡng của cây, ánh sáng của cây, mà nhiêu khi bỏ qua yếu tố quan trong nhất trong bể thuỷ sinh, đó là CO2. Việc duy trình ánh sáng, dinh dưỡng và CO2 ở trong bể thuỷ sinh như việc duy trì 1 tam giác cân. Khi bạn cung cấp lượng ánh sáng dồi dào nhưng CO2 trong nước không đủ, dù bạn có cung cấp Đa và Vi Lượng thế nào thì cây sẽ như thằng nghiện ốm đói.
- Nồng độ: Nồng độ lý tưởng CO2 trong bể luôn là 25-30ppm. Và tôi nói với các bạn các con số này đo chỉ tương đối (sử dụng kH và PH), tôi đã thử và sau thời gian dài tôi quyết định sử dụng bản năng. Thứ quan trọng nhất bạn nên hiểu ở đây là khả năng hoà tan của CO2 liên quan tới PH. PH dưới 7 (trung tính) là nước có tính axit CO2 sẽ hoà tan rất dễ, PH trên 7 (kiềm) CO2 hoà tan rất khó. Khi CO2 hoà tan trong nước sẽ tạo ra Acid carbonic (H2CO3) sẽ làm giảm PH (đây cũng là 1 cách đo nồng độ CO2, trước khi trộn CO2 và sủi ta đo PH chính xác đến thập phân sau đó trộn và sủi sau 4 tiếng đo lại so sánh sự chênh lệch). Acid carbonic chính là thứ tạo ra vị chua trong nước uống có gas như coca, soda…. và nó là acid yếu, không phân li hoàn toàn trong nước, không bền, dễ phân huỷ và cuối cùng lại bay hơi CO2 còn lại H2O.
- Nguồn nước: Nước đầu vào lúc nào cũng có sẵn CO2, O2 và 1 số khoáng chất. Và chúng ta nên quan tâm PH của nguồn nước đầu vào. PH của khu nhà tôi cao, luôn hơn 7, và thậm chí 8 và có khi còn hơn. Bể 1m2 của tôi đã phải chơi đến 1 bình CO2 7L chạy trộn CO2 cường đồ cao liên tục để hạ PH xuống đồng thời cũng phải thêm 1 bình 3L chạy cốc sủi CO2 để tăng trực tiếp CO2 cho cây vì tôi chắc chắn rằng số CO2 bão hoà trong nước không thể nào đủ được cho lượng thực vật trong bể, cây luôn thích những bọt khí CO2 hơn. Với cách này cá, tép, ốc và cây của tôi phát triển hoàn toàn bình thường. Nếu bạn có 1 nguồn nước PH thấp hay axit thì CO2 rất dễ trộn trong nước, nhiều bạn chỉ cần 1 cốc sủi xong dùng bộ test đã xanh thậm chí vàng, và vốn những cây thuỷ sinh sống nhiều ở khu vực nước axit này hơn nên nó thích điều này hơn. Tuy nhiên PH cao có cái lợi ở chỗ vi sinh phát triển rất tốt, nước của bạn rất trong, và bạn đánh CO2 rất tự tin, như tôi có thể nói là thả ga, vì khi PH thấp bạn chỉ cần lỡ tay 1 chút thôi là đàn cá tép của bạn sẽ quyên sinh bằng cách nhảy ra bể hoặc là hẹo vì ngộ độc CO2.
- CO2 và O2: Nhiều người thường nghĩ CO2 tỉ lệ nghịch với O2 trong nước, nhưng nó không hoàn toàn như vậy. O2 trong không khí chiếm 21% và ở dưới nước độ hoà tan của nó chỉ 1-2%. Điều lầm tưởng nhiều nhất của người chơi đó là sử dụng bộ sục Oxy để tăng độ bão hoà của O2 trong nước vì thực tế độ bão hoà của O2 trong nước xảy ra ở bề mặt. Nghĩa là mặt nước càng động nhiều nhiều thì tỉ lệ hoà tan càng nhiều (tất nhiên còn cả nhiệt độ và các yếu tố khác, nước càng mát thì hoà tan cũng cao hơn), vậy nên bản chất của bộ sủi là làm động nước (ngoài ra còn bắn tung toé gây bám cặn canxi rất xấu, tôi không dùng). Chính vì vậy hiệu quả nhất là dùng bộ lọc váng, và quan trọng nhất lọc váng hút bụi bẩn trên mặt nước, lớp dầu, lá cây và cung cấp 1 sự động mặt nước đủ cho sinh vật hô hấp. Tuy nhiên quá trình động mặt nước này cũng làm giải phóng CO2 trong nước, nhưng không có nghĩa là bạn không thể không cung cấp thêm CO2. Để có 1 bể giàu O2 và CO2 bạn vừa có thể tăng lượng CO2 ở sủi và trộn, vừa tăng lượng động mặt nước.
- Rêu hại: Rêu hại (Algae) cũng cần CO2, và bản chất rêu hại không xấu. Khi tôi mới tập chơi tôi đo đạc kiểm soát các kiểu nhưng sau 2 năm, tôi bắt đầu nhìn rêu hại. Rêu hại là cách tự nhiên khi bể của bạn mất cân bằng, và nó xảy ra nhanh chóng báo cho chúng ta những vấn đề ở bể, và không chỉ quan sát cây, tôi quan sát rêu nhiều hơn để cân bằng lại. Nhiều người nói rằng chạy trộn hay sục CO2 cả ngày để ức chế rêu hại, thực ra nó đúng mà lại không đúng. Điều này có thể đúng với người PH cao, họ chạy thoải mái nhưng không tới mức gây độc với động vật vì bão hoà thấp. Nhưng điều chính là khi bạn cung cấp lượng CO2 cao như vậy cây của bạn khoẻ mạnh, nó sẽ không có bất kì chỗ nào cho rêu tấn công. Nếu bạn quan sát rêu, khi bạn cung cấp nhiều ánh sáng, dưỡng và co2, nó chỉ có thể tấn công ở nơi yếu nhất của cây, đó là rễ, mép lá, thi thoảng là mặt sau khi lá bị lật. Và khi như vậy chỉ cần pha loãng cidex14 xịt 1 ít trong vài phút là bọn nó đi thôi, lá cũng không bị cháy tí nào. Thậm chí những loài phát triển cực chậm mà tôi vd ở đây là ráy chili hay pangolino, hấp thụ co2 thấp, dưỡng thấp, rất dễ bị rêu tấn công nhưng khi bạn cho nó ăn uống no say, lá nó nhiều, phủ kín toàn thân nó có thể đứng ở tiền cảnh ở vùng trên cao ánh sáng nhiều mà tự tin toả sáng phát triển mà không sợ bố con thằng rêu nào.
- Trộn hay sủi, vị trí: Hãy dùng cả 2 nếu có thể, và trộn nên để ở đầu out của lọc, và đầu out nên chỉnh dòng đẩy xuống nền 1 chút cho CO2 đi đều khắp bể. Với trộn thì bạn tăng cường độ co2 thì bận cần dòng mạnh và cục trộn to. Còn với cục sủi thì 3-5 tuần tôi vệ sinh ngâm Javen (điện phân nước muối NaCl), sau đó xịt ít khử cặn canxi lên rồi dùng bàn chải đánh răng chà lại xong ngâm lại với nước vài lần là sạch như mới. Quá trình này thậm chí bạn không cần phải tháo dây sủi mà bê cả sủi ra làm cũng được. Và cây luôn yêu thích các bọt không khí từ sủi này, chúng thích ăn CO2 trực tiếp hơn rất nhiều so với lấy từ nước. Tôi đã từng thử nghiệm đặt sủi ở hậu cảnh và tiền cảnh. Khi đặt ở đâu thì ở đó cây phát triển cực tốt, thậm chí mới đây tôi đã phải nhổ 3 chậu bucep và ráy đi bán vì lỡ đặt sủi ở hậu cảnh nó phát triển nhanh quá. Đặt ở tiền cảnh sẽ ảnh hưởng tới front view của bạn nhưng nó là điều tốt đẹp nhất bạn có thể làm cho cây và cả vẻ đẹp toàn vẹn của front view.
- Bình sắt hay nhôm: Câu trả lời là nhôm, luôn là nhôm. Nhưng trước khi nói về điều này, an toàn là trên hết, việc bình CO2 áp suất cao trong nhà là nguy hiểm và việc đầu tiên nên làm là mua 1 cái van xịn. Bình CO2 xịn là bình có cái van xịn, van xịn là van an toàn, nó an toàn khi bị quá áp, nó an toàn ít bị hỏng và xì hơi. Sau rồi so sét đến vật liệu, tôi chọn nhôm, và để nói về lý do tôi chọn nhôm tôi sẽ nói về bình sắt MT3 tôi đã sử dụng 1 thời gian. Đầu tiên là vì nó rẻ, CO2 cũng nhiều tạp khí, hơn nữa bình sắt này cực dễ bị oxy hoá, bạn không tin hãy lấy bình gần hết ra dốc ngược xả, bạn sẽ thấy nước gỉ sét chảy ra, đó là oxit sắt chảy ra màu vàng, cái này rất rất hại cho thuỷ sinh. Tại sao lại có nước trong bình? Vì trong quá trình bơm khí được chuyển vào tăng giảm áp làm bình lạnh rất nhanh và đi vào với CO2 là cả hơi nước vân vân mây mây. Bằng mắt thường sẽ thấy dung dịch đếm giọt chuyển màu vàng, rồi nước trong bể bị vàng. Ngoài ra bơm bình sắt hay dùng CO2 công nghiệp, sinh ra trong quá trình làm mật mía, nó có mùi, rất dễ nhận biết, và rất nhiều tạp chất. Vì thế là người chơi chuyên nghiệp, hãy chọn bình nhôm, nhôm không gỉ vì lớp vỏ nhôm oxy hoá rất nhanh với không khí (đó là lý do vì sao hàn nhôm khó) và lớp oxit này bảo vệ rất tốt và an toàn. Nhôm còn nhẹ, sạch và đẹp. Bơm bình nhôm quy trình khác hẳn là phải bơm đầy rồi xả hết để hạ nhiệt độ bình sau đó lại bơm lại, có công thức bơm nhưng tôi quên, hơn nữa bơm bình nhôm thì bơm khí tinh khiết, thường là CO2 y tế, nên nếu có tạp chất nhìn qua đếm giọt biết ngay. Tôi thì dùng mineral oil (dầu khoáng) làm dung dịch đếm giọt, nó không màu, không mùi, rất an toàn vì làm mĩ phẩm được, và quan trọng là bạn chỉ cần châm 1 lần sẽ ở đó mãi mãi không bị bay hơi như nước.
- Thay nước: Như đã nói ở trên nước đầu vào lúc nào cũng có sẵn CO2, O2 và các khoáng chất, và nếu bạn để ý ngay khi thay nước thực vật và động vật sẽ có những biểu hiện tích cực ngay lập tức. Vẫn có nhiều người có phong cách không thay nước chỉ châm thêm khi bị hụt do họ không chơi cá hoặc họ kiểm soát tốt. Nhưng thay nước không chỉ là thú vui của người chơi thuỷ sinh, đó còn là niềm vui của cả thực vật lẫn động vật trong bể hơn nữa quá trình này còn reset toàn bộ những gì bạn châm vào bể, tái tạo là mức độ an toàn cho bể.
Nói tóm lại, khi chơi thuỷ sinh, CO2 là thứ rẻ nhất, dễ nhất nên nó ít được coi trọng nhất nhưng thực ra nó lại thứ quan trọng nhất và cầu kì nhất. Hãy trang bị cho mình kiến thức. Hãy đầu tư thật kĩ cho CO2 vì Carbon là sự sống của thực vật.
Cuong Nguyen Quang (https://www.facebook.com/share/p/18fb73dNAU/)
